خبر یزد

آخرين مطالب

آنچه از اسلامی ندوشن آموختیم... مقالات

آنچه از اسلامی ندوشن آموختیم...
  بزرگنمايي:

خبر یزد - انس و الفتم با گنجینه های ادب فارسی که با خوش طبعی و شورانگیزی معلم ادبیات دبیرستانمان شروع شد و بلافاصله با اشارت او به آثار شاهنامه‌پژوهی اسلامی ندوشن پیوند خورد، موجب شد تا علاوه بر تاریخ باستانی و ادب حماسی فارسی، با راه و رسم زندگی انسانی و مرام پالوده و عیارمندی که این نویسنده از دل شاهنامه به‌دست می داد آشنا شوم؛ خردمندی، درست پیمانی، نیکنامی، آزادگی، بی‌آزاری و .
.. شاه‌بیت «زندگی و مرگ پهلوانان در شاهنامه» بود.
حکایت تاریخی بشر در رزمگاه آزادی و اسارت، نام و ننگ، پیری و جوانی، کهنه و نو، تعقل و تعبد، تقدیر و اختیار و... را در رویارویی رستم و اسفندیار که «داستان داستان‌ها»ی شاهنامه راوی آن بود، بازخواندم و رگه‌های روشنی از هویت انسان ایرانی را در سایه «سرو سایه فکن» اسلامی ندوشن بازجستم.
در «باغ سبز عشق» مولانا، رایحه دماغ پروری از گلبوته‌های عشق و اشراق و عرفان، استشمام کردم که بسیاری از افتراقات خودساخته بین انسان‌ها را در نزدم بی‌اعتبار کرد و قدری از مفهوم وحدت وجود و یگانگی آدمیان را در عین چندگانگی ظاهریشان، برایم آشکارساخت.
اسلامی ندوشن تأکید داشت که واقع‌گرایی، انسان دوستی و سخن‌سنجی ناقدانه و اصلاح‌جویانه و اعتدال‌گرای سعدی را که کاشف زیبایی‌ها این قومی است که از بیان نارسایی‌هایشان نیز ابا نورزیده باید با روشن‌بینی و یکرنگی حافظ به هم آمیخت تا راه و رسم زندگی عملی به‌دست آید.
او وجوه زیبایی‌شناختی اشعار حافظ را از حیث موزونیت لفظ و معنی و تلذذ معنوی، چنان عیان کرد که شرار بصری و موسیقایی آن غزل‌های ناب را در هنرهای دیگری چون خوشنویسی و موسیقی و... نیز بهتر درک کنیم.
بی‌اعتباری جهان و ناهمواری و کوتاهی عمر که برای جبرانش باید فرصت‌های کوتاه عمر را مغتنم داشت نکاتی بود که از مقالات خیامی اسلامی ندوشن به دست آوردیم و در مجموع در مؤانست با آثار ادبی دکتر اسلامی دریافتم که شعر فارسی با بیش از هزار سال، ذخیره حیرت‌آوری که ازمعانی گوناگون در خود نهفته دارد و با موزون کردن کلام و دمیدن جان در تن لفظ، یکی از ناب‌ترین گوهرهای گشودن راز زندگی، جستن اکسیر دانایی و چیره شدن بر تاریکی‌های دوران است.
اما فارغ از گلگشتی که به‌واسطه آثار او در بوستان مصفای ادب فارسی داشتیم. در همین زمانه‌ای که در ساماندهی کشور میان صاحبنظران بر سر تقدم توسعه سیاسی یا اقتصادی مناقشه پایان‌ناپذیری بود. بارها، با او به گفت‌و‌گو در امور فرهنگی و اجتماعی نیز نشستیم و از او خواندیم و شنیدیم که تا تغییرات بنیادی در فرهنگ جامعه پدید نیاید، هیچ سامان سیاسی، اجتماعی و اقتصادی هم به پایداری نمی‌رسد.
از این‌رو در درمان آسیب‌های فرهنگی و اجتماعی نظیر فقر فرهنگی، بی‌نظمی اجتماعی، آموزش عقیم، مادی‌گرایی، چندچهرگی، و تزلزل اخلاقی و… به اصلاح بینش شهروندان به پشتوانه منابع ذخّار فرهنگی و ادبی می‌اندیشیدم و در هر موقعیت و اشتغالی که یافتم، از فعالیت‌های فرهنگی و ادبی غفلت نورزیدم و علاوه بر قلمزنی در حوزه فرهنگ و اجتماع دراهتمام به برگزاری رویدادهای فرهنگی و هنری، فرو‌گذار نبودم.
عشق به ایران فرهنگی و دل سپردگی به همه غم و شادی‌های این سرزمین را اسلامی ندوشن به جانم انداخت تا از سیر و سفر تا تحقیق و پژوهش در آن باز نمانم. او ایران را فراتر از یک قلمرو خاکی و فارغ از تعصبات قومی و ملی، یک دفینه پربهای تاریخ و ادب و فرهنگ می‌دانست که باید با بهره‌گیری از دانش جدید و به اتکای پیشینه حکمت‌آموز خویش، راه رشد و توسعه در پیش گیرد. وی که در مواجهه سنت و مدرنیزم راه میانه‌ای برگزیده بود، همزمان که از وادادگی فرهنگی و فرنگی‌مآبی انذار می‌داد به واپسگرایان و جزم اندیشان قومی نیز نهیب می‌زد که بدون توسل به دانش روز، هر حرکتی راه به بادیه سپردن است.
اسلامی ندوشن در دهه‌های 40 و 50 که بسیاری از روشنفکران یا جانب سرمایه‌داری غرب می‌ایستادند و یا سوسیالیسم شرق را بهشت موعود خود می‌دیدند. در بازشناسی این مکاتب غالب زمانه به امریکا، شوروی و چین سفر کرد و سفرنامه‌هایی نوشت که زوایای پیدا و پنهان فرهنگ غرب و شرق را روشن می‌کرد و حتی در رازگشایی کراهات و کرامات آنها، از نوشتن داستان و نمایشنامه‌هایی که «افسانه و افسون» و ماهیت ابرآلود ذات و زمانه‌شان را آشکار می‌کرد، نهراسید. تألیفاتی که بیش از هر اثر علمی و پژوهشی دیگر در شناخت ماهیت و آثار این مکتب‌های فکری جهان معاصر خواننده عام را بهره‌مند می‌ساخت.
تبیین و تحذیر فرهنگ عمومی ایران در قالب انتشار مقالاتی که دائماً پژواک «ایران را از یاد نبریم» و «سخن‌ها را بشنویم» در خود داشت و نقدهای فرهنگی، اجتماعی که برآشفتگی رفتار عمومی جامعه ایرانی می‌رفت ضمن آگاهی از واقعیت‌های اجتماعی تأملاتی جدی در جستن راه حل‌های عملی اصلاح امور را پیش می‌آورد و مسئولیت اجتماعی شهروندان ایرانی را در ترمیم ناگواری‌های فرهنگی و اجتماعی گوشزد می‌کرد.
اسلامی ندوشن که دانش آموخته حقوق بین‌الملل بود و «پیروزی آینده دموکراسی» را از توماس مان ترجمه کرده و از «ذکر مناقب حقوق بشر در جهان سوم» نیز درنگذشته بود، ضمن تبیین مبادی حقوق اساسی، آزادی و دموکراسی، دیدگاه‌هایی آزاداندیشانه از بزرگان ادبی ایران را نیز پیش می‌آورد تا نشان دهد که در گنجینه‌های ادب ملی نیز رشحات مدارا‌جویی و آزادی خواهی و... وجود دارد که به جهت مبانی انسانی آن می‌تواند در تعمیم توسعه برخی از حقوق بنیادین بشر مؤثر افتد و می‌گفت؛ حافظ روشن ضمیر، ششصد سال پیش سروده است؛ «مباش در پی آزار و هر چه خواهی کن.... که در طریقت ما غیر از این گناهی نیست.»
از این رو شاهکارهای زبان فارسی نزد اسلامی ندوشن همواره منبع الهام عمیق‌ترین مفاهیم زندگی بودند: «کمتر زبانی در جهان از این غنای فکری و پویش برای شناخت زندگی، مرگ و… برخوردار بوده است. زندگی چیست؟ آمدن و چندی گذراندن و در کام نیستی فرو رفتن؟ آنچه می‌ماند، این لایه‌هاست، تبخیر روح، احساس و انسانیت که در آثار بزرگ زبان فارسی منعکس شده است، و این توانسته یک شخصیت معنوی بسیار عمیق به این کشور ببخشد، و این در سرزمینی به نام ایران شکل گرفته و در کالبد زبان فارسی که برای ما بزرگترین سرمایه است، و ترجمان و چکیده تاریخ ما را در خود دارد.»
اذعان می‌کنم از نیمه دهه هفتاد تاکنون هرگاه در مراوده و همصحبتی با اسلامی ندوشن از هر دری که با او سخن گفتم، او از خزانه ادبی این سرزمین، کلام روشن‌تری چاشنی کلام خود می‌کرد که پنجره‌هایی نوبه‌نو در ذهن و ضمیر ابرآلودم می‌گشود و بر ایمانم در بارآوری و آفرینش فرهنگی ادبیات فارسی در سپهر اندیشگی این کشور می‌افزود.
در چندین نوبت او را به دیار نیاکانی خود دعوت کردم و گاهی در همسفری همسر پرمهر و شادانش شیرین بیانی، ساعاتی به هم سخنی درباره تاریخ و ادبیات این سرزمین گذراندیم. در کوچه‌های خاکی ندوشن با دیوارهای چینه‌ای و کاهگلی که به تعبیر آنها بسان مویرگ‌های تاریخ بودند قدم زدیم و با پاره‌ای خطوط نانوشته آثارشان آشنا شدیم. ملازمت و مؤانست با آن رند خلوت گزیده، علاوه بر آشنایی افزونتری که با آثار و آراء‌اش پیش می‌آورد از خلق و خوی و مرام استوارش نیز پرده بر می‌داشت. خصائل نیکویی چون؛ وقار، آزادگی، بی‌تکلفی، زیبایی دوستی و سلامت نفس و... که به‌واسطه خویشتنداری ذاتیش در پس آثار و نوشته‌هایش کمتر هویدا می‌شد.
با اینکه عمری را با قلمی نقاد گذرانده بود، اما همواره در کمال عقلانیت جانب احتیاط، اعتدال و متانت را نگه می‌داشت و می‌گفت: «دلا معاش چنان کن که گربلغزد پای... فرشته ات به دو دوست دعا نگه دارد.» اما صراحت و یکرنگی خود را نیز در مصاف تلوث‌های زمانه نمی‌باخت و نسبت به تعین‌های مادی اعم از جاه و مقام و شهرت همواره بی‌اعتنا می‌ماند تا مبادا شرف فرهنگ و قلم را چون برخی عالمان دنیادوست به غشی بیالاید.
پایبندی به مناعت طبع و استقلال فکر ونظر، از او شخصیت منزه و محترمی به دست می‌داد که اگر چون برخی سخن‌سرایان معاصر گرد خود مرید و مداح نمی‌یافت، دشمنان شناعت پیشه‌ای هم روبه‌روی خود نبیند. او با حقیقت دوستی، اصالت‌جویی و شبه‌گریزی، همواره بی‌مایگان چندچهره را از خود دور می‌داشت ولو به طعن و حسد، مغرور و متفرعنش بخوانند.
هرگز زبان و قلم به بدگویی، کینه‌توزی و تحقیر دیگران نگشود و از مجیز و مداهنه هم پرهیز داشت. به نیکی جانب انصاف و اعتدال را در داوری درباره دیگران نگه می‌داشت. در کتاب«روزها» ده‌ها نفری که در نیم قرن زندگی نوشت او نام و یادی یافته‌اند، از مدح و ذم بی‌پایه‌ای به دورند و حتی شرح احوال و اوصاف نزدیکانش نیز از هرگونه تعصب و تزیدی مصون مانده است.
افراط و تفریط را بلای این قوم می‌دانست و توازن و تعادل را کیمیای گمشده آنان می‌شناخت. علاوه بر آثار گوناگونش که جملگی گواه این مقصودند، در روابط شخصی نیز تبسم و تاثر و تأخیر و تعجیل را در هم می‌آمیخت و همواره آرام و ملایم سخن می‌گفت و با تأنی و طمأنینه قدم بر می‌داشت و در توجه به جسم و روان جانب هیچ یک به نفع دیگری فرو نمی‌گذاشت و در تمشیت امور زندگی راه میانه‌ای پیش گرفته بود که عزت و قناعت را هم آغوش هم کند.
روزی در جست‌و‌جوی معنای زندگی در آرا و آثار اسلامی ندوشن به جست‌و‌جو نشستم به عباراتی رسیدم که حاصل دریافت‌های بی‌آلایش اوست. از این رو نابجا ندیدم سخن آخر را با این عبارات که چکیده زندگی و دیدگاه‌های اوست، خاتمه دهم: «زندگی هم ساده و طبیعی است، و هم معماگونه. از این رو کل کتاب‌هایی که در دنیا نوشته شده است، برگرد این موضوع گشته است که: زندگی چیست و چه سرانجامی دارد؟ در سراسر گیتی که بگردید، آسمان را به همین رنگ می‌بینید. باشندگان زمین همگی یکسان هستند. با هم مو نمی‌زنند. با این حال، هیچ دو تنی به هم شبیه نیستند؛ شگفتی زندگی در این است. انسان در میان موجودات هم زبونترین است و هم بزرگترین. او می‌داند که این عمر روزی به سر می‌رسد، و با همه توهمی که درباره زندگی در دنیای دیگر دارد، باز در ژرفای درون خود، نمی‌خواهد که از این زندگی خاکی دست بردارد، مگر آن‌که دردی بزرگ ـ جسمی یا روحی ـ او را به آن آرزومند سازد. من البته از همان نوجوانی سرنوشت خود را به قلم بستم. بزرگترین شادی و توفیق خود را در نوشتن یافتم. شاید علتش آن بود که بشر در زندگی، خود را تنها و بی‌پناه می‌یابد، و از طریق گفتن و نوشتن چنین می‌پندارد که در دیگران پخش می‌شود، تنهایی خود را با دیگران در میان می‌گذارد، هر کسی دست به شاخه‌ای می‌زند. این، برای او تسلای خاطر است. من از نوشتن چنین انتظاری داشتم. گمان می‌کنم همه کسانی که به نوشتن دست زده‌اند، دستخوش چنین انتظاری بوده‌اند.»
منبع: ایران آنلاین

لینک کوتاه:
https://www.khabareyazd.ir/Fa/News/156959/

نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield
مخاطبان عزیز به اطلاع می رساند: از این پس با های لایت کردن هر واژه ای در متن خبر می توانید از امکان جستجوی آن عبارت یا واژه در ویکی پدیا و نیز آرشیو این پایگاه بهره مند شوید. این امکان برای اولین بار در پایگاه های خبری - تحلیلی گروه رسانه ای آریا برای مخاطبان عزیز ارائه می شود. امیدواریم این تحول نو در جهت دانش افزایی خوانندگان مفید باشد.

ساير مطالب

ناکامی قاچاقچیان سوخت از انتقال نفت سفید

70 درصد اعتبارات سرمازدگی کشور برای فارس،کرمان و یزد است

دستبند پلیس یزد بر دست قاچاقچیان سوخت

بازدید شهردار تهران و مدیران ارشد مدیریت شهری از غرفه اداره کل سرمایه انسانی

دهمین خانه قرآنی مهریز افتتاح شد

بازدید از موزه‌های یزد رایگان شد

27 تیر پایان مهلت ارسال آثار به جشنواره ملی نهج البلاغه در یزد

واژگونی خودروی ال90 در کمربندی اردکان به یزد

حقایق جالب ناشنیده در مورد فیلم های تام کروز + عکس

مهمانان اولین روز نمایشگاه «شهرهای خواهرخوانده و توانمندی‌های مدیریت شهری» چه کسانی بودند؟

تهران الگویی برای کلانشهرهای ایران و جهان

نمایشگاه نشان داد شهرداری در موضوع کودکان و نوجوانان اقدامات خوبی انجام داده است/ضرورت گسترش تعاملات با شهرداری

ظرفیت‌ها برای آینده تهران بسیار است

بازدید شهردار تهران از غرفه توانمندی‌های شرکت شهر سالم در بوستان گفت‌وگو

اجرای طرح آبیاری نوین فضای سبز شهری یزد برای اولین بار

پیگیری تخصیص 2 هزار میلیارد تومان برای پروژه های آبی یزد

340 هزار سند دفترچه‌ای در استان یزد باید تک برگی شود

کشف بیش از یک تن مواد مخدر در یزد

بی‌توجهی برخی شهروندان یزدی به آلودگی هوا

جذب 930 بیمه شده جدید زنجانی در سه ماه اول سال‌ جاری

خانه باغ قجری «سلمانی» در اشکذر مرمت می‌شود

نمایش دستگاه جامع شبیه ساز زلزله‌/ بسیاری از ظرفیت‌های شهرداری در معرض بازدید عموم قرار گرفته است

نمایش دستگاه جامع زلزله‌نگار/ بسیاری از ظرفیت‌های شهرداری در معرض بازدید عموم قرار گرفته است

بی‌توجهی برخی شهروندان یزدی به آلودگی هوا آزار دهنده است/ افزایش سرفه‌ای‌ها

ضرورت نظارت بر فعالیت مدارس فوتبال در استان یزد

حضور در میدان و در کنار مردم بودن از خصوصیات ویژه این دوره مدیریت شهری است

انتقال تجربیات از دوباره‌کاری در پروژه‌ها جلوگیری می‌کند

راه‌اندازی پویش «نذر من از قربان تا غدیر» در یزد

خشکسالی و سگهای ولگرد بلای جان حیات وحش یزد

ادارات یزد تعطیل است

ساماندهی تعاونی های مسکن در دستور کار اداره کل تعاون،کار و رفاه البرز

اشتغال 456نفر در کاریابی های استان سمنان

چرا جایزه دریافتی توسط هلال احمر با اهمیت است؟

اگر شهرداری به دنبال درآمد از جرایم کمیسیون ماده 100 بود، دستور قلع نمی‌داد/ ضرورت افزایش درآمد پایدار شهر

آلودگی هوا یزد را تعطیل کرد

سومین ایستگاه برداشت آب شرب در یزد بهره برداری شد

30 میلیارد تومان صرف هزینه آسفالت معابر و مسیرهای میبد شد

توصیه‌های اورژانس یزد در زمان شرایط اضطرار آلودگی هوا

آموزش بیش از 200 نفر از شاغلین صنایع‌دستی یزد

کتاب شهدای کارگر لرستان در کنگره ملی شهدای استان رونمایی می شود

مدیرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی کردستان: آموزش، مهارت و توانمندسازی اولویت تربیتی فرزندان در خانواده‌ها باشد

بررسی 132 طرح با اشتغالزایی 780 نفر در آذربایجان شرقی

نمایشگاه توانمندی‌های مدیریت شهری فرصت‌های خوبی برای تهران ایجاد خواهد کرد

نمایشگاه شهرهای خواهر خوانده و توانمندی‌های مدیریت شهری صدای ما را به دنیا می‌رساند/ مدافع حقوق کارکنان شهرداری هستیم

تاسیس شهرداری‌ها و دهیاری‌ها در کشور، فرصت ارزشمندی برای ارتقای سرمایه اجتماعی

جلوه‌گری پتانسیل فعالان مدیریت شهری در نمایشگاه شهرهای خواهرخوانده

سامانه‌های پرکاربرد شهرداری در نمایشگاه عرضه می‌شود/ تلاش 300 نیروی سازمان فاوا برای امن‌سازی سامانه‌ها

رونمایی از دو طرح سازمان بهشت زهرا(س) در نمایشگاه

یزد فردا تعطیل است

یزد تعطیل می شود