دیوان سُهای یزدی؛ گنجینه‌ای که هنوز از دل خاک برنخاسته است

خبر یزد - ایسنا/یزد پژوهشگر فرهنگ و ادب یزد با اشاره به جایگاه ممتاز سیدضیاءالدین دهشیری، شاعر و مترجم نامدار یزدی متخلّص به «سُها»، اظهار کرد: بخشی از آثار ارزشمند او سال‌هاست در انتظار چاپ مانده یا در گذر زمان گم شده‌اند؛ گنجینه‌ای خاموش از میراث ادبی یزد که چشم به همت اهل فرهنگ دارد تا دوباره زنده شود.

حسین مسرّت در گفت‌وگو با ایسنا یکی از چهره‌های درخشان فرهنگ و ادب یزد که به واسطه ترجمه‌های روان و دلنشین خود زبانزد خاص و عام بوده را سیّدضیاءالدین دهشیری نام برد و تصریح کرد: او در سال ۱۳۰۲ در خانواده‌ای اهل ادب، عرفان و دین در یزد به دنیا آمد و پدرش سیّدیحیی از مردم دهشیر و سرپرست مدرسه‌ای بود که خود بنیاد نهاده بود ولی بعدها به شغل قضاوت در عدلیّه مشغول شد و همین محیط مساعد، باعث رشد و بالندگی سید ضیاءالدین شد.
وی ادامه داد: سیّدضیاءالدین، تحصیلات آغازین را تا کلاس ششم در دبستان علمیّه دهشیری به پایان برد و سپس تا کلاس پنجم متوسّطه را در دبیرستان ایرانشهر گذراند.
مسرت با بیان این که چندی بعد سید ضیاءالدین به همراه پدر راهی کاشان شد، گفت: او از همان جوانی به شعر و ادب علاقۀ وافری پیدا کرد و در محافل ادبی که در منزل پدرش در کاشان برگزار می‌شد، حضور می‌یافت و پس از درگذشت پدرش، در پرتو هدایت دایی خود مرحوم حاج‌شیخ محمدعلی عالمی مشهور به صمصام یزدی که عارفی وارسته و شیخ طریقت در یزد بود، تربیت شد و علاقه‌ای خاص به علوم ادبی و عربی و عرفان و تصوّف پیدا کرد.
وی افزود: سیدضیاءالدین از سال ۱۳۲۰ در جلسات انجمن ادبی یزد که به سرپرستی آیت‌الله محمود فرساد اداره می‌شد، شرکت می‌کرد و اشعارش را که بیشتر در قالب غزل بود، می‌خواند.
وی ابراز کرد: دهشیری طی سالهای ۱۳۲۲ تا ۱۳۲۵ آموزگار دبستان طاهری یزد بود و چند سالی نیز قبل از آن که به اصفهان تبعید شود، در اداره ثبت اسناد یزد مشغول کار بود.
این نویسنده و پژوهشگر فرهنگ یزد خاطرنشان کرد: از ویژگی‌های اشعار دهشیری در سال‌های پس از ۱۳۲۵، انعکاس اوضاع اجتماعی و سیاسی زمان خود در خلال اشعارش بود که گاه با مخالفت‌هایی در انجمن ادبی روبرو می‌شد و از این‌رو نیز وی با شگرد خاصّی، ابیات نخستین غزل را باب میل اعضا ساخته و پس از آن با گریزی هنرمندانه به بازتاب احساسات درونی و انسانی‌اش می‌پرداخت.
به گفته‌ی مسرت، سیدضیاء الدین دهشیری فعالیت مطبوعاتی خود را ابتدا در اصفهان و با هفته‌نامه «نقش جهان» اصفهان آغاز کرد ولی پس از بنیان نشریات محلی یزد همچون رهبر یزد، کار و کوشش، صفای بشر، مردم یزد و طوفان یزد، با این نشریات همکاری می‌کرد.
وی با بیان این که دهشیری سال‌های ۱۳۲۷ تا ۱۳۳۳ را به سختی، گرفتاری، دربه‌دری، تبعید و زندان به دلیل عقاید سیاسی متمایل به چپ خود گذراند، خاطنشان کرد: در سال ۱۳۳۴ پس از سالیانی چند دوری از محیط رسمی علم و قیل و قال در اصفهان به دریافت دیپلم ادبی و احراز رتبه اول نایل شد و همان سال پس از موفقیت در مسابقات ورودی دانشکده‌های ادبیات و حقوق و دانشسرای عالی تهران شرکت کرد و در هر سه رشته پذیرفته شد ولی در رشته زبان و ادبیّات فرانسه دانشکده ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه تهران به تحصیل پرداخت و در کنار آن به آموزش زبان روسی هم مشغول بود.
وی ادامه داد: سیدضیاءالدین دهشیری سرانجام در سال ۱۳۳۷ به اخذ درجه کارشناسی توفیق یافت و در میان فارغ‌التحصیلان رتبه اول عموم رشته‌های دانشکده ادبیات، رتبه نخست را احراز کرد و حتی مدال درجه یک فرهنگ را دریافت کرد ولی به دلایل سیاسی با بورسیه وی به خارج از کشور مخالفت کردند لذا از همان سال به عضویت هیئت علمی دانشکده ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه تهران درآمد و به تدریس و مترجمی زبان فرانسه در همان دانشکده مشغول شد و در کنار آن به ترجمه کتاب‌های فرانسوی پرداخت.
مسرت گفت: دهشیری در سال ۱۳۶۸ موفّق به اخذ درجه دکترای زبان فرانسه از دانشگاه تهران شد و از آن سال تا زمان وفات، به کار تدریس زبان فرانسه در دانشکده زبان‌های خارجی دانشگاه تهران، دانشگاه الزّهرا و دانشگاه آزاد اسلامی تهران مشغول بود. البته وی همچنین به زبان‌های انگلیسی، روسی و عربی تسلّط داشت.
وی با بیان این که دهشیری بیش از ۴۰ سال در تهران زندگی کرد و به ندرت به زادگاه خود یزد می‌آمد، ابراز کرد: زندگی ادبی دکتر دهشیری را می‌توان به سه دوره مشخص تاریخی تقسیم کرد؛ دوره نخست از آغاز تا سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۲۳ که بیشتر بر جنبه‌های عاطفی استوار بود، دوره دوم از سال‌های ۱۳۲۳ تا ۱۳۳۲ که تکیه بر مسایل اجتماعی و سیاسی داشت و روح آزادی‌خواهی و مبارزه‌جویی در آثار و اشعارش هویدا بود و چنانکه گفته شد آثارش بیشتر در نشریات محلی یزد و گاهی هم نقش جهان و سالنامه کشور ایران چاپ می‌شد و دوره سوم که از سال ۱۳۳۴ تا ۱۳۷۹ ادامه داشت و دگرگونی عمیقی در افکار سیاسی و اجتماعی و نیز آثار و اشعار وی روی داد به طوری که گرایش فراوانی به عرفان و تصوّف اسلامی پیدا کرد.
مسرت آثار دهشیری را به دو گونه عمده شعر و نثر تقسیم کرد و ضمن برشمردن ۳۴ اثر از وی، گفت: متأسفانه برخی از آثار دهشیری علی‌رغم آن که حدود ۵۰ سال است به ناشر داده شده، هنوز چاپ نشده یا گم شده و ای بسا آرزو که خاک شده است.
به گفته این نویسنده یزدی، تا زمانی که دیوان کاملی از اشعار دهشیری متخلّص به «سُها» چاپ نشده است، نمی‌توان درباره اشعار او اظهارنظر قطعی کرد و تنها از طریق برخی نشریات و برخی تذکره‌هاست که می‌توان به نمونه‌هایی از شعر او را دست یافت.
وی به دیگر فعالیتهای ادبی دهشیری در قالب ترجمه کتاب‌ها، ترجمه مقالات و ترجمه اشعار اشاره کرد و یادآور شد:دهشیری ۳۳ عنوان کتاب از زبان فرانسه به فارسی ترجمه کرده که ۲۱ جلد آن، چاپ شده و بقیّه در مراحل مختلف چاپ هستند.
مسرت در پایان اظهار کرد: سیدضیاالدین دهشیری سرانجام در ۲۶ دی ۱۳۷۹ بر اثر تصادف در تهران درگذشت و در قطعه هنرمندان بهشت زهرا به خاک سپرده شد. کامیار عابدی در سوگ او نوشت: «دهشیری، مردی با فضل و ذوق بود، با دقایق عرفانی فارسی آشنایی داشت. به لحاظ انسانی و اجتماعی، خلیق و مهربان و آداب‌دان به شمار می‌رفت.»
انتهای پیام