خبر یزد - ایسنا / اگر تا به حال به پیادهروی رفته باشید و به یک دوراهی در مسیر رسیده باشید، ممکن است با دو مثلث روبرو شده باشید که یکی به سمت راست و دیگری به سمت چپ میرود. شما میدانید که جهتی که آنها نشان میدهند معنادار است، اما در عین حال میدانید که اینها دو شکل یکسان هستند که برای نشان دادن جهت چرخانده شدهاند.
توانایی تشخیص اشکال هندسی یکسان، حتی زمانی که چرخانده میشوند، اغلب برای انسانها مفید است، اما معلوم شده که ما تنها موجوداتی نیستیم که قادر به انجام آن هستیم.
وقتی صحبت از درک هندسه میشود، فقدان آموزش رسمی ممکن است یکی از تنها چیزهایی باشد که خویشاوندان نخستی ما را عقب نگه میدارد.
دانشمندان دانشگاه کارنگی ملون(Carnegie Mellon) تیمی را برای بررسی اینکه درک ما از اشکال چقدر با درک سایر نخستیها متفاوت است، رهبری کردند.
یافتههای آنها از آزمایشهایی شامل هشت میمون بالغ (چهار میمون رزوس و چهار بابون زیتونی)، ۵۵ کودک پیشدبستانی ۳ تا ۶ ساله از ایالات متحده و ۷۷ داوطلب بالغ بومی تیسمانی با حداقل آموزش رسمی حاصل شده است.
آنها همچنین از زیرمجموعهای از دادههای یک مطالعه قبلی که شامل بابونها، کودکان پیشدبستانی و کلاس اولیهای فرانسوی و بزرگسالان فرانسوی و بومی منطقه هیمبا بود، استفاده کردند و آن را به صورت موازی تجزیه و تحلیل کردند.
جسیکا کانتلون(Jessica Cantlon)، متخصص علوم اعصاب رشدی میگوید: با مطالعه بزرگسالانی که آموزش هندسه غیررسمی دارند در کنار بزرگسالانی که به شکل رسمی آموزش هندسه دیده بودند (مانند ایالات متحده) و کودکان و میمونها میتوانیم بپرسیم که کدام جنبههای استدلال هندسی به طور طبیعی ظاهر میشوند و کدام یک به طور خاص از طریق آموزش تقویت میشوند.
میمونها ممکن است همان درک نمادین ما از اشکال هندسی را نداشته باشند، اما توانایی آنها در تشخیص مثلثهای چرخان، مستطیلها، ذوزنقهها و سایر اشکال در یک ردیف تقریباً با ذهن انسانِ آموزش ندیده برابری میکند.
شرکتکنندگان از همه سنین و گونهها ملزم به انجام یک کار تطبیق با استفاده از صفحه لمسی بودند. هدف، یافتن جفت اشکال با هندسه یکسان (مثلاً دو مثلث قائمالزاویه) بود که ممکن بود کمی متفاوت چرخانده شوند یا به اندازههای مختلف در میان انبوهی از اشکال هندسی مقیاسبندی شوند.
شرکتکنندگان آموزش کمی در مورد این کار دریافت کردند و به آنها گفته شد که با آزمون و خطا آن را کشف کنند.
پاسخهای صحیح، صدای مثبت «بینگ» ایجاد میکرد و به نخستیسانان و کودکان پاداش داده میشد. در مورد میمونها، این پاداش یک گلوله غلات بود و برای کودکان یک برچسب بود.
جیالین لی(Jialin Li)، محقق روانشناسی و نویسنده ارشد این مقاله میگوید: شگفتانگیزترین یافته این است که کودکان خردسال، قبل از دریافت هرگونه آموزش رسمی ریاضی، مانند میمونها با این کار دست و پنجه نرم میکنند. ما دریافتیم که همپوشانی بین کودکان و میمونها تقریباً به اندازه کودکان و بزرگسالان است.
موفقیت در چنین کاری مستلزم درک انتزاعی از ویژگیهای هندسی است که زمانی منحصر به انسان تصور میشد، اما دیگر اینطور نیست.
کانتلون میگوید: وقتی من و شما به این اشکال نگاه میکنیم، اشکال منطبق واضح به نظر میرسند، اما برای کودکان خردسال و میمونها، آنها واقعاً باید در مورد ویژگیهای هندسی آنها سخت فکر کنند، زیرا اشکال منطبق، اندازهها و جهتهای متفاوتی دارند.
وی افزود: نتایج نشان میدهد که تفکر انتزاعی یک توانایی «همه یا هیچ» نیست که ناگهان در انسانها ظاهر شده باشد. در عوض به نظر میرسد برخی از مبانی شناختی استدلال ریاضی در میان نخستیسانان مشترک است و آموزش و فرهنگسازی انسان بر اساس این ظرفیتهای بیولوژیکی باستانی انجام میشود.
برای بزرگسالان، این کار احتمالاً به دلیل توانایی آنها در استفاده بیشتر از ویژگیهای نمادین هر شکل، مانند تقارن، طول اضلاع، موازی بودن آنها و درجه زاویهها بسیار آسانتر بود.
در واقع، تجزیه و تحلیل دادهها نشان داد که کودکان و میمونها تمایل بیشتری به پردازش شهودی دارند، در حالی که بزرگسالان بیشتر به رویکرد نمادین تکیه میکنند و ناخودآگاه قوانین هندسی اصلی را که اشکال مشابه را تعریف میکنند، انتزاع میکنند.
محققان میگویند این نشان میدهد که استفاده قویتر از بازنمایی نمادین، شاید از طریق آموزش رسمی آموخته میشود، نه اینکه یک ویژگی ذاتی هوش انسانی باشد.
کانتلون میگوید: مطالعه ما نشان میدهد که آموزش رسمی، بازنمایی هندسی نمادین را تقویت میکند، اما در حال حاضر شهودهای هندسی انتزاعی در انسانها وجود دارد؛ شهودهایی در مورد ویژگیهای متریک و زوایا که با سایر نخستیها مشترک است.
وی افزود: آموزش به جای ایجاد تفکر ریاضی از ابتدا، میتواند تواناییهای شناختی باستانی را که فرگشت(تکامل) میلیونها سال در حال شکل دادن به آنها بوده است، اصلاح کند و گسترش دهد.
این پژوهش در مجموعه مقالات آکادمی ملی علوم(National Academy of Sciences) منتشر شده است.