خبر یزد - آخرین خبر /پژوهشگران دانشگاه میشیگان در مطالعهای تازه روی موشها به شواهدی دست یافتهاند که نشان میدهد موهای کرکی بسیار ظریف بدن، فراتر از نقش شناختهشده خود در تنظیم دمای بدن، ممکن است بهعنوان یک اندام حسی تخصصی برای تشخیص محرکهای خارش عمل کنند. این یافته میتواند مسیر تازهای برای درمان خارشهای مزمن ناشی از بیماریهایی مانند اگزما و التهابهای پوستی باز کند.
به نقل از ساینس الرت ، احساس خارش یکی از مهمترین سازوکارهای دفاعی بدن به شمار میرود. زمانی که گردوغبار، پوستههای خشک پوست، نیش حشرات یا حتی تماس یک تار مو با پوست باعث تحریک بدن میشود، احساس خارش ما را وادار میکند تا با خاراندن، عامل مزاحم را از سطح پوست دور کنیم. این واکنش اگرچه گاهی آزاردهنده است، اما در بسیاری از موارد نقش محافظتی مهمی برای بدن ایفا میکند.
اکنون پژوهشگران در مطالعهای جدید که روی موشها انجام شده، به این نتیجه رسیدهاند که این واکنش دفاعی ممکن است اندام حسی اختصاصی خود را داشته باشد؛ اندامی که از موهای بسیار ظریف و کرکی موسوم به «موهای شبیه به ولوس» تشکیل شده است.
در بدن موشها، این موهای ظریف بیشتر در پشت گوشها و روی پنجههای عقبی رشد میکنند؛ نواحیای که بیش از سایر قسمتهای بدن در معرض تماس با محیط قرار دارند. در مقابل، تقریباً تمام سطح پوست انسان با موهای کرکی بسیار نازکی پوشیده شده که با نام «ولوس» یا همان کرکهای هلو شناخته میشوند. این نوع موها معمولاً در بخشهایی از بدن دیده میشوند که پوست در تماس مستقیمتری با محیط قرار دارد.
تا پیش از این، نقش اصلی موهای ولوس در تنظیم دمای بدن شناخته شده بود. این موها هنگام سرما سیخ میشوند تا به حفظ گرمای بدن کمک کنند و در هوای گرم نیز با هدایت عرق از سطح پوست، به خنک شدن بدن کمک میکنند.
اما نتایج این پژوهش نشان میدهد که وظیفه این موها تنها به تنظیم دما محدود نمیشود. به نظر میرسد آنها در تشخیص برخی انواع لمس نیز نقش مهمی دارند؛ بهویژه لمسهایی که احساس خارش را در بدن ایجاد میکنند.
پژوهشگران دانشگاه میشیگان میگویند تاکنون مطالعات زیادی درباره خارش ناشی از تماس مستقیم پوست با مواد محرک انجام شده است، اما نقش حرکت موها در ایجاد خارش کمتر مورد توجه قرار گرفته بود.
آنها در مقاله خود که در نشریه علمی Neuron منتشر شده، به نمونهای جالب اشاره میکنند. به گفته محققان، لرزش بسیار ملایم موهای کرکی روی چانه در افراد سالم، در مقایسه با قسمتهایی مانند پیشانی، صورت یا بازوها، احساس خارش بسیار شدیدتری ایجاد میکند. این موضوع نشان میدهد که احتمالاً ساختارهای تخصصی و رشتههای عصبی ویژهای برای انتقال این نوع خارش مکانیکی وجود دارد.
برای بررسی دقیقتر این فرضیه، پژوهشگران از موشها بهعنوان مدل آزمایشگاهی استفاده کردند. اگرچه نتایج بهدستآمده از مطالعات حیوانی همیشه بهطور کامل به انسان قابل تعمیم نیست، اما به دلیل شباهتهای ژنتیکی و تکاملی میان موش و انسان، این مدلها اطلاعات ارزشمندی درباره عملکرد بدن انسان ارائه میکنند.
به گفته پژوهشگران، در انسان دو نوع اصلی مو در انتقال حس لامسه نقش دارند؛ موهای ضخیم یا « ترمینال » و موهای بسیار نازک « ولوس ». در مقابل، جوندگان انواع مختلفی از موهای پوششی دارند که در تشخیص لمس و تنظیم دمای بدن نقش شناختهشدهای ایفا میکنند. با این حال، برخی نواحی بدن آنها دارای موهای متفاوتی هستند که عملکرد ویژهای دارند و تاکنون کمتر مورد مطالعه قرار گرفته بودند.
در ادامه آزمایشها، محققان دریافتند هر یک از این موهای ظریف به گروه خاصی از نورونهای حسی سریع متصل است. این سلولهای عصبی تنها با حرکت بسیار خفیف مو فعال میشوند و پیام مربوط به احساس خارش را با سرعت بالا به مغز منتقل میکنند.
پژوهشگران همچنین موشهایی را بررسی کردند که در نواحی دارای این موهای ظریف، دچار التهاب مزمن پوستی بودند. نتایج نشان داد نورونهای متصل به این موها فعالیت بسیار بالایی داشتند و حیوانات به شکل محسوسی رفتارهای ناشی از خارش از خود نشان میدادند.
اما زمانی که دانشمندان ژنهای مسئول فعال شدن این نورونهای خاص را غیرفعال کردند، اتفاق قابل توجهی رخ داد؛ موشها با وجود ادامه داشتن التهاب پوستی، دیگر آن را بهصورت احساس خارش تجربه نمیکردند.
به گفته محققان، این یافته نشان میدهد که موهای تخصصی و پایانههای عصبی متصل به آنها نقش اساسی در ایجاد نوعی خارش موسوم به «تریکوکنسیس» یا خارش ناشی از تماس مو دارند و در بروز خارشهای مزمن نیز اهمیت ویژهای پیدا میکنند.
شاید در نگاه اول بررسی علت خارش در موشها چندان مهم به نظر نرسد، اما این حیوانات به دلیل شباهت ژنتیکی زیاد با انسان، یکی از اصلیترین مدلهای مورد استفاده در تحقیقات پزشکی هستند. بسیاری از داروها و روشهای درمانی پیش از ورود به مرحله آزمایشهای بالینی روی انسان، ابتدا روی موشها بررسی میشوند.
دانشمندان معتقدند شناخت بهتر سازوکار ایجاد خارش در موشها و مقایسه آن با عملکرد موهای ولوس در بدن انسان، میتواند مسیر توسعه درمانهای جدید برای بیماریهایی مانند اگزما، خارشهای مزمن، حساسیتهای پوستی، نیش حشرات و حتی التهاب ناشی از گیاهان سمی را هموار کند.
«بو دوان»، زیستشناس مولکولی و از پژوهشگران این مطالعه، میگوید: «اگر بخواهیم خارشهای مزمن را درمان کنیم، به مسیرهای عصبی جدیدی برای هدف قرار دادن نیاز داریم. یافتههای ما نشان میدهد این گروه از نورونها میتوانند در آینده به یکی از اهداف مهم درمانی تبدیل شوند.»
نتایج کامل این پژوهش در مجله معتبر Neuron منتشر شده است.
منبع: sciencealert.com
خبرنگار: زینب مومن زاده