خبر یزد - یزد-استاد دانشگاه تهران با تأکید بر نقش اندیشه رضا داوری اردکانی در فهم نسبت ایران با جهان جدید گفت: تفکر فلسفی، ضرورتی راهبردی برای تقویت استقلال فکری و ترسیم مسیر توسعه متناسب با هویت است.
به گزارش خبرنگار مهر، محمدرضا سعیدآبادی، در آیین نکوداشت رضا داوری اردکانی در اردکان، با اشاره به ابعاد مختلف شخصیت علمی و فرهنگی این فیلسوف معاصر اظهار کرد: داوری اردکانی از جمله متفکرانی است که فلسفه را صرفاً دانشی دانشگاهی یا مجموعهای از نظریهها نمیداند، بلکه آن را نوعی تفکر درباره وضعیت تاریخی و فرهنگی انسان میشمارد.
وی با بیان اینکه داوری اردکانی همواره در پی فهم نسبت انسان و جامعه با زمانه خویش بوده است، افزود: پرسش از وضعیت تاریخی ما، نسبت با جهان جدید، چگونگی تحقق توسعه و ارتباط میان علم، تفکر، فرهنگ و پیشرفت، از جمله موضوعاتی است که در آثار و تأملات این فیلسوف به شکلهای گوناگون مطرح شده است.
سعیدآبادی با اشاره به عنوان «فیلسوف فرهنگ» برای داوری اردکانی تصریح کرد: فرهنگ در نگاه او با نحوه بودن انسان، افق فهم او از جهان و امکانهای تاریخی یک جامعه ارتباط دارد و هنگامی که درباره غرب، تجدد، توسعه، علم یا آینده ایران سخن میگوید، در واقع پرسشهایی بنیادین درباره وضعیت فرهنگی و تاریخی جامعه ایرانی مطرح میکند.
احترام به فیلسوف در گرو جدی گرفتن اندیشه اوست
استاد دانشگاه تهران با تأکید بر ضرورت مواجهه انتقادی با اندیشههای داوری اردکانی گفت: احترام واقعی به یک فیلسوف تنها ستایش او نیست، بلکه جدی گرفتن پرسشهای او و وارد کردن اندیشهاش به گفتوگوی انتقادی و سازنده است.
وی در ادامه به نقش داوری اردکانی در عرصه دانشگاهی و تربیت نسلهای مختلف اندیشمندان اشاره کرد و افزود: سالهای طولانی تدریس فلسفه در دانشگاه تهران، تربیت دانشجویان و پژوهشگران، مدیریت دانشکده ادبیات و علوم انسانی و حضور در نهادهای علمی کشور، بخشی از میراث و سرمایه فکری این استاد برجسته است.
سعیدآبادی با بیان اینکه سرمایه یک کشور تنها به منابع طبیعی، زیرساختها، فناوری و ظرفیتهای اقتصادی محدود نمیشود، اظهار کرد: سرمایه فکری، قدرت اندیشیدن، سنت علمی و توانایی گفتوگوی انتقادی نیز از مهمترین داراییهای یک ملت به شمار میرود.
وی با اشاره به تحولات فناوری، هوش مصنوعی و دگرگونیهای ژئوپلیتیک جهان خاطرنشان کرد: فناوری میتواند ابزارهای زندگی را تغییر دهد، اما بهتنهایی قادر نیست به پرسشهای بنیادین درباره غایت زندگی، عدالت، هویت و معنای پیشرفت پاسخ دهد؛ ازاینرو وجود متفکرانی که جامعه را به تأمل درباره مبانی و پیامدهای تحولات جهان فرامیخوانند، اهمیت مضاعف دارد.
نقش داوری اردکانی در پیوند علمی و فرهنگی ایران با جهان
دبیرکل اسبق کمیسیون ملی یونسکوی ایران در بخش دیگری از سخنان خود به مسئولیت داوری اردکانی در این کمیسیون پرداخت و گفت: وی در سالهای ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۱ مسئولیت کمیسیون ملی یونسکو در ایران را بر عهده داشت؛ مسئولیتی مهم در نخستین سالهای پس از انقلاب اسلامی و در مقطعی حساس از تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی کشور.
وی با اشاره به مأموریت یونسکو در حوزههای آموزش، علم و فرهنگ افزود: کمیسیون ملی یونسکو یکی از مجاری مهم پیوند ظرفیتهای علمی، آموزشی و فرهنگی کشورها با جامعه بینالمللی است و فعالیت در این عرصه به شناخت عمیق از فرهنگ و تمدن ملی، آگاهی از تحولات علمی و فرهنگی جهان و توانایی برقراری ارتباط میان این دو حوزه نیاز دارد.
سعیدآبادی ادامه داد: حضور شخصیتی مانند داوری اردکانی در مسئولیت کمیسیون ملی یونسکو از این جهت اهمیت دارد که فرهنگ، هویت ایرانی و نسبت ایران با جهان جدید از مسائل محوری اندیشه او بوده است.
وی با تأکید بر ضرورت تعامل بینالمللی در حوزه علم و فرهنگ تصریح کرد: تعامل جهانی نه به معنای چشمپوشی از هویت ملی است و نه به معنای انزوای فرهنگی، بلکه میتواند بستری برای معرفی توانمندیهای ملی، گفتوگو با جهان و مشارکت در تولید دانش و فرهنگ جهانی باشد.
فلسفه، ضرورتی راهبردی برای توسعه جوامع است
استاد دانشگاه تهران با تشریح پیوند فلسفه، فرهنگ و توسعه در سه سطح، گفت: نخستین سطح، فلسفه بهمثابه خودآگاهی تاریخی و شناخت جایگاه یک جامعه در تاریخ و جهان است؛ سطح دوم، فلسفه بهعنوان ظرفیت گفتوگوی جهانی و تعامل میان سنتهای فکری و تمدنی و سطح سوم، فلسفه بهمثابه مبنای توسعه انسانی و پیوند پیشرفت علمی و فناوری با عدالت، اخلاق، آزادی، کرامت انسانی و صلح است.
وی با بیان اینکه فلسفه برای کشورهای در حال توسعه امری تجملی یا صرفاً دانشگاهی نیست، افزود: فلسفه ضرورتی راهبردی برای خروج از توسعه تقلیدی، تقویت استقلال فکری و مشارکت آگاهانه در ساختن آینده جهان است.
سعیدآبادی با طرح این پرسش که آیا توسعه صرفاً به معنای دستیابی به فناوریهای جدید، افزایش تولید و اقتباس از الگوهای موفق دیگر کشورهاست، اظهار کرد: توسعه بیش از هر چیز مستلزم برخورداری از قدرت تفکر، خودآگاهی تاریخی، استقلال فکری و توانایی تعریف مسیری متناسب با شرایط و ظرفیتهای هر جامعه است.
وی ادامه داد: جامعهای که قدرت اندیشیدن درباره وضعیت خود را نداشته باشد، ممکن است به مصرفکننده الگوها، نظریهها و فناوریهای دیگران تبدیل شود، اما جامعه برخوردار از ظرفیت تفکر فلسفی میتواند ضمن بهرهگیری از دستاوردهای جهانی، درباره مبانی و پیامدهای آنها تأمل کند و در شکل دادن به آینده خود مشارکت فعال داشته باشد.
اندیشه فلسفی باید به مسائل جهان معاصر پاسخ دهد
دبیرکل اسبق کمیسیون ملی یونسکوی ایران با اشاره به ضرورت تبدیل میراث فلسفی و تمدنی ایران به سرمایهای زنده برای مواجهه با مسائل معاصر گفت: یکی از وجوه اهمیت اندیشه داوری اردکانی در این است که وی طی چندین دهه جامعه را به تأمل درباره نسبت ایران با تجدد، فرهنگ، علم، توسعه و جهان جدید دعوت کرده است.
وی با اشاره به تحولات هوش مصنوعی، فناوریهای نوین، بحرانهای زیستمحیطی و تغییر مناسبات ژئوپلیتیک خاطرنشان کرد: امروز بیش از گذشته به فلسفه نیاز داریم و یکی از مهمترین مسئولیتهای دانشگاهها، تقویت جایگاه فلسفه در نظام آموزشی و پژوهشی و ایجاد پیوند میان فلسفه، علوم انسانی، سیاستگذاری عمومی و مسائل واقعی جامعه است.
سعیدآبادی با بیان اینکه بزرگداشت متفکرانی مانند داوری اردکانی در اصل بزرگداشت اندیشیدن است، افزود: بدون تفکر فلسفی، نه توسعه پایدار امکانپذیر است، نه گفتوگوی تمدنها و نه ساختن آیندهای انسانیتر برای ایران و جهان.
اردکان؛ خاستگاه بومی با افق جهانی اندیشه
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به پیوند خاستگاه اردکانی داوری اردکانی با جایگاه علمی و فلسفی او در سطح ملی و جهانی اظهار کرد: اهمیت حضور و تجلیل از این شخصیت در زادگاهش تنها به این موضوع محدود نمیشود که یکی از شخصیتهای برجسته علمی ایران در این شهر متولد شده است، بلکه زندگی او نمونهای از پیوند میان خاستگاه بومی و افق جهانی اندیشه است.
سعیدآبادی افزود: داوری اردکانی از اردکان برخاست، در دانشگاه تهران به تحصیل و تدریس پرداخت، با سنتهای بزرگ فلسفه آشنا شد و بخش مهمی از اندیشه خود را به مسئله ایران، فرهنگ ایرانی و نسبت ما با جهان معاصر اختصاص داد.
وی تصریح کرد: جهانی شدن و حضور در عرصههای بینالمللی الزاماً به معنای گسستن از ریشههای فرهنگی نیست، بلکه کسی که میخواهد در گفتوگوی جهانی سهمی داشته باشد، باید شناخت عمیقتری از خویشتن، تاریخ و فرهنگ خود داشته باشد.
استاد دانشگاه تهران با اشاره به اهمیت نقش شهرها و محیطهای فرهنگی در پرورش سرمایه انسانی و فکری کشور گفت: تعلق به یک شهر، محدودیتی برای اندیشیدن در مقیاس ملی و جهانی نیست، بلکه میتواند نقطه عزیمت آن باشد.
ضرورت انتقال میراث فکری داوری اردکانی به نسل جوان
وی با تأکید بر اینکه بزرگداشت شخصیتهای علمی و فرهنگی باید از سطح مراسم و تجلیل فراتر رود، اظهار کرد: شایسته است در کنار بزرگداشت داوری اردکانی، زمینه مطالعه منظم آثار ایشان، برگزاری نشستهای علمی و گفتوگوهای انتقادی درباره اندیشههایشان و معرفی میراث فکری او به دانشجویان و نسل جوان فراهم شود.
سعیدآبادی پیشنهاد کرد: در اردکان با همکاری دانشگاه تهران، دانشگاه اردکان و نهادهای علمی و فرهنگی، برنامهای مستمر برای معرفی و بررسی آثار و اندیشههای این فیلسوف طراحی شود تا زمینه تولید دانش، تقویت فرهنگ گفتوگو و پرورش نسل جدیدی از علاقهمندان به فلسفه و فرهنگ فراهم آید.
وی در پایان با بیان اینکه ارزش یک متفکر را باید در پرسشهایی جستوجو کرد که در ذهن جامعه برمیانگیزد و افقی که برای اندیشیدن نسلهای بعدی میگشاید، خاطرنشان کرد: میراث فکری داوری اردکانی اگرچه خاستگاهش اردکان است، بخشی از سرمایه فکری و فرهنگی ایران معاصر به شمار میرود.