خبر یزد - واقعیت‌های دوران پهلوی از واقعه مسجد جامع کرمان تاکودتای ۲۸ مرداد با حضور جمعی از مسئولان در شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی مورد بازخوانی و واکاوی قرارگرفت.
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما ؛ به گزارش خبرگزاری صدا و سیما به نقل از اداره کل روابط عمومی شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی، حجت‌الاسلام سید محمدرضا میرتاج‌الدینی معاون مراسم امور استان‌های شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی، در این نشست تبیینی، تخصصی که در آستانه سالگرد واقعه به آتش کشیده شدن مسجد جامع کرمان در ۲۴ مهر سال ۱۳۵۷، برگزار شد، اظهار داشت: شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی در سال‌های اخیر، در کنار برنامه‌های ثابت خود برای بزرگداشت مناسبت‌ها و ایام‌الله انقلاب اسلامی، فعالیت‌های جدیدی را در حوزه تبیین آغاز کرده است. انتشار بیانیه‌های تحلیلی با هدف تولید محتوا درباره موضوعات مرتبط با انقلاب اسلامی و مناسبت‌های مختلف و همچنین برگزاری نشست‌های تخصصی و تبیینی، از جمله این اقدامات بوده است. این بیانیه‌ها با هدف بررسی پژوهشی موضوعات مختلف منتشر می‌شوند و از طریق پیامک، پایگاه اطلاع‌رسانی شورا و رسانه‌های مختلف در اختیار مخاطبان قرار می‌گیرند.
او با اشاره به موضوع نشست هفتم «جهاد تبیین» تصریح کرد: در بررسی واقعیت‌های دوران پهلوی، چهار مؤلفه استبداد، وابستگی، دین‌ستیزی و رویکرد‌های ضد مردمی رژیم مورد توجه قرار دارد و در این میان، بررسی روند مواجهه با مساجد و نهاد‌های مذهبی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
حجت الاسلام والمسلمین میرتاج‌الدینی با اشاره به واقعه ۲۴ مهر ۱۳۵۷ مسجد جامع کرمان گفت: حمله به این مسجد و به شهادت رسیدن شماری از مردم و انقلابیون، یکی از صفحات مهم تاریخ انقلاب اسلامی بود که باید در پیوند با سایر حوادث آن دوره مورد بررسی قرار گیرد. پس از شهادت آیت‌الله سید مصطفی خمینی در سال ۱۳۵۶، موج اعتراضات مردمی گسترش یافت و قیام ۱۹ دی قم، قیام ۲۹ بهمن تبریز و حوادث بعدی، زنجیره‌ای از اعتراضات را شکل دادند که در نهایت به گسترش نهضت انقلابی مردم ایران منجر شدند.
او با اشاره به حوادث تبریز در ۲۹ بهمن ۱۳۵۶ خاطرنشان کرد: به گفته وی، ممانعت از برگزاری مراسم چهلم شهدای قیام ۱۹ دی در مسجدی در تبریز و برخورد با حاضران، زمینه‌ساز اعتراضات گسترده مردم شد. در جریان این حوادث، محمد تجلی به‌عنوان یکی از شهدای قیام تبریز معرفی شده است. تعرض به مساجد در تبریز و کرمان را باید در چارچوب تحولات آن دوره و روند گسترش اعتراضات مردمی بررسی کرد؛ چراکه این حوادث به یکدیگر پیوسته بودند و در شکل‌گیری فضای انقلابی جامعه تأثیر گذاشتند.
معاون مراسم امور استان‌های شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی همچنین با اشاره به حوادث دی‌ماه سال گذشته مدعی شد که تعرض به مساجد و اماکن مذهبی در جریان آن حوادث، یادآور رویکرد‌های ضد دینی دوران پهلوی بود و تأکید کرد که بررسی این موضوعات می‌تواند به شناخت بهتر پیوند‌های تاریخی و فکری میان جریان‌های سیاسی کمک کند. هدف از برگزاری نشست‌های تخصصی «جهاد تبیین»، آشنایی بیشتر نسل جوان با واقعیت‌های تاریخی است. در این نشست‌ها تلاش می‌شود با بررسی مستند حوادث و گفت‌و‌گو درباره ابعاد مختلف آنها، زمینه شناخت دقیق‌تر تاریخ معاصر ایران فراهم شود.
او در پایان با اشاره به آیات قرآن کریم درباره جایگاه مساجد و نکوهش تخریب آنها، بر ضرورت توجه به حرمت اماکن مذهبی تأکید کرد و خواستار تبیین ابعاد تاریخی و اجتماعی تعرض به مساجد در دوران پهلوی شد.
در ادامه، علیرضا معاف معاون پژوهش و برنامه ریزی شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی گفت: این نشست فرصت مناسبی برای بازاندیشی و گفت‌و‌گو درباره موضوعاتی است که با تاریخ انقلاب اسلامی و شرایط امروز جمهوری اسلامی ارتباط دارند. پس از انقلاب اسلامی، آن‌گونه که باید، برای تدوین و ارائه روایتی جامع، مستند و مبتنی بر اسناد از واقعیت‌های دوران پهلوی تلاش نکردیم و این کم‌کاری زمینه را برای ارائه روایت‌های وارونه و مغشوش از آن دوره فراهم کرد. در سال‌های اخیر، جریان‌هایی با استفاده از ظرفیت رسانه‌ها، فضای مجازی و ابزار‌های نوین ارتباطی تلاش کرده‌اند با برجسته‌سازی برخی موضوعات و نادیده گرفتن بخش‌هایی از واقعیت‌های تاریخی، چهره‌ای متفاوت از رژیم پهلوی ارائه دهند و به تعبیر رایج، پروژه تطهیر پهلوی را پیش ببرند.
او با بیان اینکه برای مقابله با این روند باید به اسناد و منابع تاریخی رجوع کرد، گفت: حتی در خاطرات و نوشته‌های افرادی که در دوران پهلوی مسئولیت داشتند، مطالبی درباره فساد اقتصادی، فساد اخلاقی و وابستگی حکومت به قدرت‌های خارجی وجود دارد که می‌تواند در شناخت واقعیت‌های آن دوره مورد استفاده قرار گیرد. یکی از موضوعاتی که باید برای نسل جوان تبیین شود، وضعیت زندگی مردم و شاخص‌های توسعه در آن دوره است. بررسی اسناد تاریخی درباره دسترسی مردم به امکانات اولیه زندگی، از جمله آب و برق، می‌تواند به شناخت دقیق‌تر شرایط اقتصادی و اجتماعی آن زمان کمک کند.
معاون پژوهش و برنامه ریزی شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی با اشاره به چهار مؤلفه استبداد، اختناق، وابستگی و مفاسد حکومت پهلوی خاطرنشان کرد: شعار «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» که در جریان انقلاب اسلامی مطرح شد، بیانگر مطالبات مردم در برابر شرایط حاکم بر کشور بود؛ استقلال در برابر وابستگی، آزادی در برابر استبداد و اختناق و جمهوری اسلامی در برابر ساختار سیاسی و رویکرد‌های ضد دینی رژیم پهلوی قرار داشت.
او بر ضرورت بازخوانی نقش مساجد در پیروزی انقلاب اسلامی تأکید کرد و گفت: مساجد از کانون‌های مهم شکل‌گیری و گسترش نهضت اسلامی بودند و بررسی نقش آنها در حوادثی همچون قیام ۱۹ دی قم، قیام ۲۹ بهمن تبریز و واقعه ۲۴ مهر ۱۳۵۷ مسجد جامع کرمان، به درک بهتر روند شکل‌گیری انقلاب اسلامی کمک می‌کند. شهر‌هایی همچون قم، تبریز، کرمان، مشهد و اصفهان در مقاطع مختلف تاریخ انقلاب اسلامی نقش مهمی ایفا کردند و لازم است ابعاد این نقش‌ها با اتکا به اسناد و پژوهش‌های تاریخی برای نسل جدید تبیین شود.
معاف همچنین با اشاره به جایگاه شهید سپهبد حاج قاسم سلیمانی در تاریخ معاصر ایران اظهار داشت: شهید سلیمانی از بستر‌های اجتماعی، فرهنگی، دینی و هویتی جامعه ایران برخاست و به یکی از چهره‌های برجسته جبهه مقاومت تبدیل شد. شناخت زمینه‌هایی که شخصیت‌هایی همچون حاج قاسم سلیمانی در آن پرورش یافتند، از موضوعات مهمی است که باید در بررسی تاریخ انقلاب اسلامی مورد توجه قرار گیرد. مساجد و بستر‌های اجتماعی و فرهنگی مرتبط با آنها در شکل‌گیری هویت انقلابی و پرورش شخصیت‌های اثرگذار نقش داشتند و بررسی این موضوعات باید به بخشی از پژوهش‌های تاریخی و تبیینی تبدیل شود.
او بر ضرورت تولید و انتشار محتوای مستند درباره حوادث دوران پهلوی و نقش مردم و مساجد در پیروزی انقلاب اسلامی تأکید کرد و گفت: باید از فرصت نشست‌های تخصصی برای بازخوانی دقیق تاریخ، بررسی اسناد و آشنایی بیشتر نسل جوان با واقعیت‌های آن دوره استفاده کنیم.
سپس، قاسم تبریزی مورخ تاریخ معاصر ایران، در ادامه جلسه، با اشاره به اهمیت اسناد تاریخی اظهار داشت: تاکنون میلیون‌ها سند تاریخی در دسترس پژوهشگران قرار گرفته است، اما دانشگاه‌ها و مراکز علمی در تحلیل و تبیین این اسناد کوتاهی کرده‌اند. مرکز اسناد تاریخی تاکنون صد‌ها جلد کتاب از اسناد ساواک منتشر کرده است که بخشی از آنها به علما، مراجع تقلید و جریان‌های مذهبی اختصاص دارد؛ با این حال، همچنان اسناد بسیاری وجود دارد که انتشار و بررسی آنها می‌تواند به شناخت دقیق‌تر تاریخ معاصر ایران کمک کند.
او با اشاره به تلاش برخی جریان‌ها برای تطهیر رژیم پهلوی تصریح کرد: در بررسی عملکرد این رژیم نباید نقش استعمار و قدرت‌های خارجی را نادیده گرفت. از نظر تاریخی، سیاست‌های حکومت پهلوی را باید در پیوند با ساختار استبدادی و وابستگی آن به قدرت‌های خارجی بررسی کرد و صرفاً به رفتار‌های شخصی حاکمان محدود نساخت. برای تحلیل مسائل تاریخی باید به اسناد و شواهد مراجعه کرد و از تقلیل رویداد‌ها به اقدامات چند فرد یا گروه خودداری کرد؛ چراکه شناخت زمینه‌های سیاسی و ساختاری تحولات، برای درک درست تاریخ اهمیت دارد.
این مورخ تاریخ معاصر، مساجد را از مهم‌ترین کانون‌های فعالیت مذهبی و سیاسی در تاریخ معاصر ایران دانست و گفت: مسجد علاوه بر محل عبادت، مرکز وحدت اسلامی، تربیت نسل جوان، انسجام اجتماعی و مقاومت در برابر استبداد و استعمار بوده است. در جریان انقلاب اسلامی نیز بسیاری از فعالیت‌های مردمی و انقلابی در مساجد شکل گرفت و این مراکز در سازمان‌دهی نیرو‌های اجتماعی نقش مهمی ایفا کردند.
او با اشاره به واقعه ۲۴ مهر ۱۳۵۷ مسجد جامع کرمان اظهار داشت: برای بررسی دقیق این حادثه باید به اسناد تاریخی، گزارش‌های ساواک و نقش نیرو‌های دخیل در آن مراجعه کرد. در جریان این واقعه، مهاجمان با استفاده از ابزار‌هایی همچون چوب و چماق و با ایجاد فضای رعب و وحشت به مردم حاضر در مسجد حمله کردند و قرآن‌ها و کتاب‌های دینی نیز در جریان این حمله به آتش کشیده شدند. این حادثه باید در چارچوب تحولات انقلابی سال‌های ۱۳۵۶ و ۱۳۵۷ بررسی شود. پس از گسترش اعتراضات مردمی، مساجد به یکی از پایگاه‌های اصلی تجمع و فعالیت انقلابی تبدیل شده بودند و برخورد با این مراکز در راستای مقابله با گسترش نهضت اسلامی صورت می‌گرفت؛ موضوعی که بررسی اسناد تاریخی می‌تواند ابعاد آن را روشن‌تر کند.
تبریزی با اشاره به نقش نیرو‌های جوان و مذهبی در تحولات کرمان تأکید کرد: نباید نقش دانش‌آموزان، جوانان و روحانیون در شکل‌گیری و گسترش فعالیت‌های انقلابی نادیده گرفته شود. بررسی تشکل‌های اسلامی جوانان و فعالیت‌های مساجد در آن دوره، بخش مهمی از شناخت ریشه‌های اجتماعی انقلاب اسلامی است.
او همچنین با اشاره به تعرض به مساجد و اماکن مذهبی در حوادث سال گذشته، خواستار بررسی مستند این رویداد‌ها شد و گفت: برای تحلیل چنین حوادثی باید به شواهد، اسناد و اطلاعات قابل اتکا مراجعه کرد و ابعاد مختلف آنها را به‌صورت دقیق مورد بررسی قرار داد.
این مورخ تاریخ معاصر بر ضرورت انتشار اسناد تاریخی دستگاه‌های مختلف تأکید کرد و افزود: اسناد وزارت امور خارجه، نخست‌وزیری و ارتش، در کنار اسناد ساواک، ظرفیت گسترده‌ای برای پژوهش درباره تاریخ معاصر ایران دارند و باید زمینه دسترسی پژوهشگران به این منابع فراهم شود. البته انتشار اسناد به‌تنهایی کافی نیست. اسناد باید در قالب پژوهش‌های علمی، کتاب، مقاله، مستند، فیلم و آثار داستانی به محتوای قابل استفاده برای جامعه تبدیل شوند. تولید دانش تاریخی و انتقال آن به نسل جوان، از ضرورت‌های مقابله با تحریف واقعیت‌های گذشته است.
او با تأکید بر اهمیت تداوم فعالیت مراکز اسنادی و پژوهشی کشور گفت: بازخوانی تاریخ دوران پهلوی، بررسی نقش مساجد در انقلاب اسلامی و انتشار اسناد مربوط به عملکرد این رژیم، باید با رویکردی مستند و پژوهش‌محور ادامه یابد تا نسل جدید بتواند شناخت دقیق‌تری از زمینه‌ها و روند شکل‌گیری انقلاب اسلامی به دست آورد.
سپس خانم اسماعیلی یکی از شاهدان عینی و مجروح حادثه آتش سوزی مسجد کرمان با بیان اینکه یکی از تلخ‌ترین و حماسه سازترین روز‌های انقلاب در کرمان به آتش کشیدن مسجد جامع در ۲۴ مهر ۵۷ بود، گفت: روزی که نه تنها مسجد به آتش کشیده شد بلکه مردمی که در اعتراض به حادثه ۱۷ شهریور تهران در مسجد جمع شده بودند به خاک و خون کشیده شدند. گروه کولی‌ها با حمایت ژاندارمری به مردم در مسجد حمله کردند. اینها گروهی اجیر شده بودند که می‌خواستند صدای عدالت خواهی و انقلاب را در کرمان خاموش کنند فکر میکردند با آتش زدن مسجد می‌توانند به هدف خود برسند در حالی که در این حادثه خشم مردم فروکش نکرد.
او با بیان اینکه این گروه سر چوب‌های خود را میخ زده بودند و با آن به مردم حمله میکردند، اظهار داشت: آنها علاوه بر اینکه پشت بام مسجد رو سلاح گذاشته بودند شبستان مسجد را به آتش کشیدند و فرش‌ها و قرآن‌ها را آتش زدند. خانم‌ها در این حادثه به شبستان مسجد رفتند تا در امان باشند، تصریح کرد: آنها در‌های مسجد را بسته بودند و در شبستان گاز اشک آور زده بودند ولی با کمک مردم در‌های مسجد باز شد و مردم توانستند فرار کنند در این هنگام من مورد اصابت گلوله قرار گرفتم و به بیمارستان منتقل شدم.
در ادامه این نشست تبیینی محمدمهدی زاهدی وزیر پیشین علوم، تحقیقات و فناوری گفت: من در سال ۱۳۵۷ دانشجو بودم. متاسفانه در آن زمان، فضای اختناق و خقان در دانشگاه‌ها بسیار شدید بود و ساواک در دانشکده‌های ما حضور داشت، اما بسیاری از جوانان امروز، تاریخ واقعی آن دوران را نمی‌دانند.
او ضمن بازخوانی شرایط سخت دوران پهلوی و عدم آزادی بیان در آن دوران اظهار داشت: افرادی از جمله از آیت الله صالحی از علمای بزرگ کرمان، حجت الاسلام محمدجواد حجتی کرمانی از یاران نزدیک امام خمینی (ره)، حجت الاسلام ایرانمنش که توسط منافقین ترور شدند و دو تن از بازاریان سرشناس کرمان به نام‌های شمس و مصطفوی و برخی از بانوان و حدود ۲۰۰ نفر از جوانان از جمله آقای نصرالهی و مبشری در این حادثه، اقدامات بزرگی انجام دادند. برخی به شهادت رسیدند و برخی بازداشت شدند و همین حادثه به خیزش عظیمی در کشور منجر شد و به شهر‌های دیگر نیز گسترش یافت و روند پیروزی انقلاب اسلامی را تسریع کرد.
زاهدی گفت: رژیم ستم شاهی و دولت آمریکا، تصور میکردند با کشتن مردم و حمله به روحانیت و دین می‌توانند انقلاب مردم را خاموش کنند، اما پس از حادثه به آتش کشیدن مسجد جامع کرمان مردم هر روز در خیابان‌ها بودند و دانشگاه‌ها تعطیل شدند و با وجود به رگبار بستن مردم، انقلاب ادامه پیدا کرد و پیروز شد. این حوادث باید برای جوانان امروز تبیین و تشریح شود و فضای آن دوران بازگو گردد تا جوانان قدر فضای ایجاد شده در جامعه اسلامی و پیشرفت‌ها و دستاورد‌های آن را بدانند و تاریخ به صورت تحریف شده و واژگون برای جامعه امروز روایت نشود.